Bir Zamanlar Herkesin Kullandığı 20 Teknoloji
↑↓ ile gezin
Sony Walkman (1979) — Cebe Sığan İlk Kişisel Müzik Devrimi
1979'da satışa çıkan Sony TPS-L2, insanları ilk kez kulaklıkla sokakta yürürken müzik dinlemeye alıştırdı. Sony mühendisleri projeyi başkan Akio Morita'nın "yürürken müzik dinlemek istiyorum" isteği üzerine haftalar içinde hayata geçirdi; cihaz o dönem yaklaşık 150 dolara satıldı ve "Walkman" kelimesi zamanla taşınabilir kaset çalarların ortak adı hâline geldi.
Kompakt Kaset (1963) — Mixtape Kültürünün Doğduğu Format
Philips'in 1963'te tanıttığı kompakt kaset, hem müzik dinlemeyi hem de kaydetmeyi tek bir ucuz format üzerinde birleştirdi. Boş kasetlere radyo veya plaklardan şarkı kaydedip arkadaşlara "mixtape" hazırlamak, 1970-90'lar arasında bütün bir neslin müzik paylaşma alışkanlığı oldu; CD'nin yaygınlaşmasıyla 1990'ların sonunda yerini bırakmaya başladı.
VHS Video Kaset & Video Kaydedici (1976) — Evde Sinema Çağı
JVC'nin 1976'da piyasaya sürdüğü VHS formatı, Sony'nin Betamax'ıyla girdiği format savaşını kazanarak 1980-90'ların "video kulübü" kültürünü yarattı. Aile kayıtları da VHS'e alınıyor, kiralık kasetlerin üzerindeki "lütfen kasedi geri sarın" uyarısı dönemin klasik son cümlesi oluyordu; DVD'nin 2000'lerdeki yükselişiyle raflardan çekildi.
Faks Makinesi — Ofislerin 'Anında Belge' Çılgınlığı
1980-90'larda ucuzlayan faks makineleri, ofisler arasında belge, sözleşme ve fatura göndermenin en hızlı yolu hâline geldi; karakteristik bağlanma sesi ve yavaşça çıkan kâğıt dönemin iş hayatının simgesiydi. E-posta ve PDF'in yaygınlaşmasıyla 2000'lerde hızla gerilese de bazı resmi kurumlarda hâlâ kullanımda kalmayı başardı.
Çağrı Cihazı / Beeper — Cep Telefonundan Önceki 'Anlık Mesaj'
1980-90'larda özellikle doktorlar, iş insanları ve gençler arasında yaygınlaşan çağrı cihazları, kısa bir numarayı ya da kodlanmış mesajı kemerdeki cihaza bir "bip" sesiyle düşürüyordu; karşılık vermek için en yakın telefon kulübesine koşmak gerekiyordu. Cep telefonlarının 1990'ların sonunda ucuzlayıp yaygınlaşmasıyla pager pazarı hızla eridi.
Daktilo — Bilgisayar Öncesi Yazının Sesi
Mekanik daktilo, 19. yüzyılın sonundan 1980'lere kadar mektup, rapor ve resmi yazışmaların vazgeçilmez aracıydı; her tuşa basışta kâğıda çarpan metal kollar ve satır sonunda çalan zil, ofislerin karakteristik sesiydi. Bir harf yanlış yazıldığında düzeltme bandıyla uğraşmak gerekiyordu — kelime işlemcili bilgisayarların yaygınlaşmasıyla 1990'larda tarihe karıştı.
Telefon Kulübesi / Ankesörlü Telefon — Şehrin Her Köşesindeki İletişim Noktası
Madeni para ya da telefon kartıyla çalışan ankesörlü telefonlar, cep telefonu öncesi dönemde dışarıdan birini aramanın tek yoluydu; kulübe önünde sıra beklemek ve elde jeton biriktirmek gündelik hayatın bir parçasıydı. Cep telefonlarının 2000'lerde herkesin cebine girmesiyle sokak başlarındaki bu kulübeler tek tek kaldırıldı.
Polaroid Anlık Fotoğraf Makinesi (1948) — Saniyeler İçinde Basılan Anı
Edwin Land'in 1948'de piyasaya sürdüğü Polaroid Land Model 95, çekilen fotoğrafı dakikalar içinde elle tutulur bir baskıya dönüştüren ilk pratik sistemdi; film bastırmak için günler beklemeye gerek kalmıyordu. Dijital fotoğrafın 2000'lerde yaygınlaşmasıyla şirket 2008'de anlık filmi durdursa da, format son yıllarda nostaljik bir merakla yeniden popülerlik kazandı.
35mm Film Fotoğraf Makinesi ve Film Bastırma — Beklentiyle Çekilen Kareler
1930'lardan 2000'lerin ortasına kadar amatör ve profesyonel fotoğrafçılığın standardı olan 35mm film makineleri, her rulonun 24 ya da 36 kareyle sınırlı olması yüzünden her çekimi düşünerek yapmayı öğretiyordu. Filmi bastırmak için fotoğrafçıya gidip günler beklemek gerekiyordu — dijital fotoğraf makineleri ve ardından akıllı telefon kameraları 2000'lerin ortasında bu ritüeli sonlandırdı.
Discman / Taşınabilir CD Çalar (1984) — Kasetten Dijitale Geçiş
Sony'nin 1984'te tanıttığı D-50 (Discman), müzik dinlemeyi kasetten optik diske taşıyan ilk taşınabilir CD çalardı ve kısa sürede "Discman" ismi tüm rakiplerin ortak adı hâline geldi. Yürürken sesin atlamasını önlemek için geliştirilen "anti-shock" teknolojisi, 1990'ların en çok konuşulan reklam vaatlerinden biriydi; MP3 çalarların 2000'lerde yaygınlaşmasıyla yerini bıraktı.
MiniDisc Çalar (1992) — Sony'nin Az Bilinen Ara Formatı
Sony'nin 1992'de piyasaya sürdüğü MiniDisc, kasetten daha kompakt, CD'den daha dayanıklı ve yeniden kaydedilebilir bir format sunarak özellikle Japonya'da geniş bir kitle buldu; küçük manyeto-optik diskler sert plastik kutu içinde disketlere benzer şekilde korunuyordu. MP3 çalarların ve iPod'un 2000'lerdeki yükselişiyle formatın küresel yaygınlığı hiçbir zaman kasetin ya da CD'nin seviyesine ulaşamadı.
Walkie-Talkie / Telsiz — İnternet Öncesi Anlık Sesli İletişim
İkinci Dünya Savaşı'nda askeri iletişim için geliştirilen taşınabilir telsizler, sonraki on yıllarda güvenlik görevlilerinden çocuk oyuncaklarına kadar geniş bir kullanım alanı buldu; tek tuşla konuşup bırakınca dinleme moduna geçen "push-to-talk" mantığı basit ama etkiliydi. Cep telefonlarının yaygınlaşmasıyla günlük kullanımda geri plana düşse de, profesyonel ve acil durum iletişiminde hâlâ kullanılıyor.
Çevirmeli (Dial-up) Modem — İnternete O Meşhur Sesle Bağlanmak
1990'larda evden internete bağlanmanın tek yolu, telefon hattı üzerinden çalışan dial-up modemlerdi; bağlantı kurulurken duyulan o tanıdık cızırtılı-ıslıklı ses, aslında modemin karşı taraftaki modemle "el sıkışma" yaptığı anın işitsel karşılığıydı. İnternete bağlıyken evdeki telefon hattı meşgul çalar, ADSL ve kablolu internetin 2000'lerde yaygınlaşmasıyla bu ritüel tarihe karıştı.
Tepegöz (Overhead Projektör) — Sınıfların Asetat Çağı
Şeffaf asetat sayfalarına yazılan ya da basılan içeriği duvara yansıtan tepegözler, 1960'lardan 2000'lerin ortasına kadar okullarda ve toplantı salonlarında sunumun standart aracıydı; öğretmenler renkli kalemlerle asetat üzerine anlık not düşebiliyordu. Dizüstü bilgisayar ve projeksiyon cihazlarının ucuzlamasıyla PowerPoint sunumları bu cihazın yerini aldı.
Slayt Makinesi (Kodak Carousel, 1961) — Aile Albümünün Karanlık Oda Seansı
Kodak'ın 1961'de tanıttığı dairesel tepsili Carousel projektörü, tatil fotoğraflarını "slayt gecesi" adı verilen bir ritüelle salonun duvarına yansıtmayı mümkün kıldı; tepsideki her slayt sırayla ileri sarılıyor, cihazın karakteristik "tık" sesiyle bir sonraki kareye geçiliyordu. Dijital fotoğraf ve televizyon ekranlarının yaygınlaşmasıyla 2000'lerin başında üretimi durduruldu.
Kağıt Yol Atlası / Şehir Haritası — GPS Öncesi Yolculuğun Rehberi
Uzun yollara çıkmadan önce torpido gözünde bir yol atlası bulundurmak neredeyse zorunluydu; yolcu koltuğundaki kişi katlanır haritayı açıp rota çizer, yanlış dönüşte kenara çekilip haritayı yeniden katlamak gerekirdi. GPS özellikli navigasyon cihazlarının ve ardından akıllı telefon haritalarının 2000'lerde yaygınlaşmasıyla kağıt atlaslar torpido gözlerinden çekildi.
Sarı Sayfalar / Telefon Rehberi — Bir Numarayı Bulmanın Fiziksel Yolu
Her yıl güncellenip evlere dağıtılan kalın telefon rehberleri, bir işletmenin ya da tanıdığın numarasını bulmanın tek yoluydu; "sarı sayfalar" bölümü işletmeleri kategoriye göre listeleyerek erken dönem bir arama motoru işlevi görüyordu. İnternet arama motorlarının ve online rehberlerin 2000'lerde yaygınlaşmasıyla bu kalın ciltler geri dönüşüme gönderildi.
Betamax (1975) — Kaybeden Ama Teknik Olarak Güçlü Format
Sony'nin 1975'te VHS'ten bir yıl önce piyasaya sürdüğü Betamax, birçok uzmana göre görüntü kalitesi açısından üstündü; ama JVC'nin VHS'i daha uzun kayıt süresi sunması ve lisanslama stratejisiyle daha fazla üreticiyi yanına çekmesi sayesinde format savaşını kazandı. Betamax 1980'lerin ortasında tüketici pazarında pratik olarak elendi, Sony resmi üretimi ise ancak 2016'da tamamen durdurdu.
Elektronik Daktilo / Kelime İşlemci Cihazı — Bilgisayara Giden Ara Durak
1980'lerde Smith Corona, Brother ve benzeri üreticilerin çıkardığı elektronik kelime işlemci cihazları, küçük bir LCD ekranda birkaç satırlık metni düzenleyip hatasız şekilde kâğıda basmayı mümkün kıldı — mekanik daktiloya göre devrim niteliğindeydi. Kişisel bilgisayarların ve yazıcıların 1990'larda ucuzlayıp yaygınlaşmasıyla bu ara nesil cihazlar hızla terk edildi.
Enstantane (Anında) Fotoğraf Kabinleri — Vesikalık Fotoğrafın Otomatiği
1925'te New York'ta açılan ilk Photomaton kabini, birkaç dakika içinde birbirini takip eden dört kareyi tek bir şerit hâlinde basarak vesikalık fotoğraf çektirmeyi kuyruğa girmeden mümkün kıldı; alışveriş merkezlerindeki bu kabinler zamanla arkadaş grupları için eğlenceli bir "anı" ritüeline dönüştü. Akıllı telefon kameralarının ve değişen biyometrik fotoğraf gereksinimlerinin etkisiyle klasik kimyasal film kabinleri büyük ölçüde dijital sistemlere evrildi.
Yorumlar
Henüz yorum yok — ilk yorumu sen yaz.
Reklam
