İnternetin Tarihindeki 20 Önemli Gelişme
↑↓ ile gezin
ARPANET'in Kurulması (1969)
ABD Savunma Bakanlığı'nın finanse ettiği ARPANET, 29 Ekim 1969'da UCLA ile Stanford Araştırma Enstitüsü arasındaki iki bilgisayarı bağlayarak internetin atası oldu. Paket anahtarlamalı bu ağın omurgasını, fotoğrafta görülen Honeywell 516 tabanlı Interface Message Processor (IMP) cihazları oluşturuyordu. Fotoğraf: Erik Pitti, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.
TCP/IP Protokolünün Standart Olarak Kabulü (1 Ocak 1983)
Vint Cerf ve Robert Kahn'ın 1974'te tasarladığı TCP/IP protokol paketi, 1 Ocak 1983'te ARPANET'in resmî standardı ilan edildi ('Flag Day'). Bu geçiş, birbirinden farklı ağları tek bir ortak dil altında birleştirerek bugünkü anlamda 'internet'in teknik temelini attı. Fotoğraf: Duncan.Hull, CC BY-SA 3.0/4.0, Wikimedia Commons.
Domain Name System'in (DNS) İcadı (1983-84)
Paul Mockapetris'in 1983'te yayımladığı RFC 882 ve 883 belgeleri, sayısal IP adreslerini akılda kalıcı alan adlarına ('.com', '.org') çeviren DNS sistemini tanımladı. Bu icat olmasaydı, bugün her web sitesine 172.217.16.142 gibi rakam dizileriyle erişmemiz gerekecekti.
Tim Berners-Lee ve World Wide Web'in Doğuşu (1989-91)
CERN'de çalışan İngiliz bilim insanı Tim Berners-Lee, 1989'da hipermetin tabanlı bir bilgi paylaşım sistemi önerdi ve 1990'da ilk web sunucusunu, ilk tarayıcıyı (WorldWideWeb) ve HTML/HTTP/URL standartlarını bu NeXT bilgisayarında hayata geçirdi. 1991'de web CERN dışına açılarak internetin bugün bildiğimiz 'sayfalar' hâline gelmesini sağladı. Fotoğraf: Coolcaesar, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
İlk Grafik Web Tarayıcısı Mosaic (1993)
Marc Andreessen ve NCSA ekibinin geliştirdiği Mosaic, resimleri metinle aynı sayfada gösterebilen ilk yaygın tarayıcıydı ve Ocak 1993'te yayımlandı. Web'i akademik bir araçtan sıradan kullanıcıların da rahatça gezinebileceği görsel bir ortama dönüştürerek internetin kitleselleşmesinin fitilini ateşledi. Ekran görüntüsü: Charles Severance, CC0, Wikimedia Commons.
Netscape Navigator ve Tarayıcı Savaşlarının Başlaması (1994-95)
Mosaic'in yaratıcılarından Marc Andreessen'in kurduğu Netscape Communications, 1994'te Navigator'ı piyasaya sürdü ve kısa sürede pazarın yüzde 80'ine hâkim oldu. Microsoft'un 1995'te Internet Explorer'ı Windows'a ücretsiz gömmesiyle başlayan rekabet, tarihe 'birinci tarayıcı savaşları' olarak geçti. Ekran görüntüsü: Wikimedia Commons katkıcıları, CC0.
Google'ın Kuruluşu ve Arama Motoru Devrimi (1998)
Stanford doktora öğrencileri Larry Page ve Sergey Brin, sayfaların birbirine verdiği bağlantıları temel alan PageRank algoritmasıyla 4 Eylül 1998'de Google'ı kurdu. Fotoğraftaki lego kasalı ilk sunucu rafı, o dönemde ucuz donanımı bir araya getirip ölçeklenebilir arama altyapısı kurmanın sembolü hâline geldi. Fotoğraf: Erik Pitti, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.
Napster ve Eşler Arası (P2P) Dosya Paylaşımının Başlaması (1999)
Shawn Fanning'in 1999'da kurduğu Napster, merkezi bir indeks üzerinden kullanıcıların birbirlerinin bilgisayarlarındaki MP3 dosyalarını doğrudan paylaşmasını sağlayan ilk büyük P2P ağıydı. Müzik endüstrisiyle telif davalarına sürüklenip 2001'de kapatılsa da, eşler arası dosya paylaşımı kavramını ve internetin medya tüketimini nasıl değiştireceğini ilk kez gözler önüne serdi.
Dot-com Balonu ve Çöküşü (2000-2001)
1995-2000 arasında internet şirketlerine akan yatırımlar Nasdaq Bileşik Endeksi'ni yüzde 600 şişirdi; 10 Mart 2000'de zirve yapan endeks, sonraki iki yılda değerinin yüzde 78'ini kaybetti. Pets.com gibi kârlılığı olmayan onlarca 'dot-com' şirketinin iflasıyla sonuçlanan bu çöküş, internet ekonomisinin ilk büyük düzeltmesi oldu. Grafik: Lalala666, Kamu Malı, Wikimedia Commons.
Wikipedia'nın Kuruluşu (15 Ocak 2001)
Jimmy Wales ve Larry Sanger'ın kurduğu Wikipedia, herkesin düzenleyebildiği açık ansiklopedi modeliyle bilgiye erişimi kökten değiştirdi. Kâr amacı gütmeyen bir vakıf tarafından yürütülen proje, bugün 300'den fazla dilde milyonlarca maddeyle internetin en çok ziyaret edilen sitelerinden biri.
Geniş Bant İnternetin Yaygınlaşması ve Çevirmeli Modemin Sonu (2000'ler)
2000'lerin başında yaygınlaşan DSL ve kablo modemler, telefon hattını meşgul eden gürültülü çevirmeli (dial-up) bağlantının yerini aldı ve internetin 'her zaman açık' kalmasını mümkün kıldı. Hızın kilobitlerden megabitlere sıçraması, video izlemek ve büyük dosya indirmek gibi bugün sıradan kabul edilen kullanımların önünü açtı. Fotoğraf: Mike1024, Kamu Malı, Wikimedia Commons.
Myspace ve İlk Büyük Sosyal Ağların Doğuşu (2003)
Ağustos 2003'te açılan Myspace, kullanıcıların profil sayfasını kendi zevkine göre özelleştirebildiği (özel arka planlar, otomatik çalan müzik) ilk kitlesel sosyal ağ oldu. 2006'ya gelindiğinde ABD'nin en çok ziyaret edilen sitesi hâline gelerek, sosyal medyanın ana akım bir olgu olabileceğini kanıtladı.
Facebook'un Kuruluşu (4 Şubat 2004)
Mark Zuckerberg'in Harvard yurdunda arkadaşlarıyla kurduğu 'TheFacebook', önce üniversite kampüsleriyle sınırlıyken 2006'da herkese açılarak dünyanın en büyük sosyal ağına dönüştü. Gerçek isim ve kişisel bilgi paylaşımını norm hâline getirerek internetin 'sosyal' bir mecraya dönüşmesinde belirleyici rol oynadı. Fotoğraf: Raphaël Labbé, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
YouTube'un Kuruluşu (Şubat 2005)
PayPal'ın eski çalışanları Chad Hurley, Steve Chen ve Jawed Karim'in San Mateo'da bir pizzacının üzerindeki ofiste kurduğu YouTube, video yükleyip paylaşmayı herkes için kolaylaştırdı. Ekim 2006'da Google tarafından 1,65 milyar dolara satın alınması, kullanıcı üretimi video içeriğin ne denli değerli bir pazar olduğunu gösterdi. Fotoğraf: Coolcaesar, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
Twitter'ın Kuruluşu (Mart 2006)
Jack Dorsey, Biz Stone ve Evan Williams'ın kurduğu Twitter, 140 karakterle sınırlı kısa mesajlarla 'mikroblog' kavramını yarattı ve haberlerin, siyasi olayların gerçek zamanlı takip edildiği bir mecraya dönüştü. Simon Oxley'nin tasarladığı mavi kuş logosu, kısa sürede internetin en tanınır sembollerinden biri oldu. Logo: Simon Oxley, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
iPhone'un Çıkışı ve Mobil İnternet Devrimi (2007)
Steve Jobs'un 9 Ocak 2007'de Macworld'de tanıttığı iPhone, tam donanımlı bir web tarayıcısını cebe sığdırarak 'mobil internet'i masaüstünden ayrı bir kavram olmaktan çıkardı. Dokunmatik ekran ve App Store modeli, sonraki on yılda internete erişimin ağırlıklı olarak akıllı telefonlar üzerinden yapılmasının önünü açtı. Fotoğraf: Arnold Reinhold, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
4G/LTE ile Mobil İnternet Hızındaki Büyük Sıçrama (2009 sonrası)
2009'da Norveç ve İsveç'te ticari olarak başlayan LTE (4G) şebekeleri, mobil internet hızlarını 3G'ye göre on kata varan oranda artırdı. Bu sıçrama, mobil cihazlarda yüksek çözünürlüklü video akışı, gerçek zamanlı navigasyon ve bulut tabanlı uygulamaların pratik hâle gelmesini sağladı. Fotoğraf: HLundgaard, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
Bitcoin Whitepaper'ı ve Kripto Para Biriminin Doğuşu (2008-09)
Takma adı Satoshi Nakamoto olan gizemli yazar(lar), Ekim 2008'de yayımladığı dokuz sayfalık whitepaper'da merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymayan dijital para birimi fikrini ortaya attı ve 3 Ocak 2009'da ilk Bitcoin bloğunu ('genesis block') üretti. Bu adım, internetin yalnızca bilgi değil değer de taşıyabileceği blok zinciri çağını başlattı. Görsel: Satoshi Nakamoto, MIT Lisansı/Kamu Malı, Wikimedia Commons.
Netflix'in Yayın Akışına (Streaming) Geçişi ve Kablo TV'nin Gerilemesi (2007 sonrası)
1997'de kırmızı zarflarla DVD kiralayan bir posta hizmeti olarak kurulan Netflix, 2007'de yayın akışı (streaming) hizmetini başlatarak izleyicileri belirli bir yayın saatine bağlı kalmaktan kurtardı. 'Cord-cutting' (kablo TV'yi bırakma) trendinin öncüsü olan bu geçiş, televizyon izleme alışkanlıklarını internetin belirlediği bir düzene taşıdı. Fotoğraf: BlueMint, CC BY 2.5, Wikimedia Commons.
Yapay Zeka Sohbet Botlarının Yaygınlaşması (2022 sonrası)
OpenAI'nin Kasım 2022'de yayımladığı ChatGPT, yayınından beş gün sonra bir milyon kullanıcıya ulaşarak internet tarihinin en hızlı büyüyen tüketici ürünü oldu. Google, Microsoft ve diğer şirketlerin hızla kendi büyük dil modeli tabanlı sohbet botlarını piyasaya sürmesiyle, internetle etkileşim kurma biçimimiz arama motorlarından doğal dille sohbete kaymaya başladı.
Yorumlar
Henüz yorum yok — ilk yorumu sen yaz.
Reklam
